Terugkijken en een vooruitblik aan het begin van het nieuwe jaar met oude en nieuwe initiatieven en wat persoonlijk erfgoed.
Heemkring Heel | Door Wim Coolen
4 januari 2026
Goede voornemens
Heemkring Heel heeft dit jaar een goed voornemen: “De Romeinen in Heel op de kaart zetten”. Onderzoek heeft aangetoond dat voornemens die positief en een beetje vaag geformuleerd zijn de meeste kans van slagen hebben. Dus met dat voornemen moet het wel goed komen, zeker met uw hulp. Dus kom vooral naar de startbijeenkomst van het “Project Catualium” op 12 januari om 19:30 uur in CC Don Bosco. Klik HIER of op het plaatje voor meer informatie
Haelder wuërt
Twee (oud) inwoners van Heel hadden zich het afgelopen jaar ook een doel gesteld. Ze wonen beiden op Sterrenbosch in Thorn en zijn een jaar lang iedere zaterdag bij elkaar gekomen om “Haelder” woorden te verzamelen die nog niet in het veelgeprezen “Woordenboek Heels-Nederlands” van Léon Janssen staan. Zij willen die daarmee voor vergetelheid behoeden.
Het “Woordenboek Heels-Nederlands” was een initiatief van Léon Janssen. Zijn doel was om zijn moedertaal, de taal van zijn jeugd, vast te leggen. Het werd werd uitgegeven in 2003. Een jaar later publiceerde hij daarop nog een aanvulling.
Terugkijken en een vooruitblik
Meerdere (oud) inwoners hebben zich aan het verzamelen en schrijven gezet over het Haelder verleden. Zo kregen we bijvoorbeeld eerder al de beschikking over een uitgebreid dossier over de inmiddels verdwenen “Hoeve Heggerhof” in Panheel. Onlangs ontvingen we een kant-en-klaar artikel over Meester Stultiëns, voormalig schoolhoofd van Huize Klein Bethlehem. Dat verschijnt dit jaar in ons tijdschrift.
Samen op zoek naar ons verleden. Wij juichen dit soort goed voornemens en mooie initiatieven van harte toe.
Geschiedenis van het dorp
De Romein Cicero (106 v.Chr. – 43 v.Chr.) schreef: “Onwetend zijn van wat er gebeurde voordat je geboren werd, dat is altijd een kind zijn”. Vertaalt naar onze situatie: je bent geen echte Haelder als je de geschiedenis van het dorp niet kent. Daarom zet Heemkring Heel zich in voor het behoud en het ontsluiten van het erfgoed.
Persoonlijk erfgoed
Daar hoort ook persoonlijk erfgoed bij. Daarom, tot slot, een nieuwjaarsgebruik uit mijn verleden en wat Haelder wuërt.
Mijn oma Marie, die óngeraan in Hael woonde, bakte op oudjaar altijd wafels. Dat deed ze op de stoof, met een gietijzeren waofeliezer. De wafels werden daarna op een flaaiehuërke gelegd om oet te zwamen.
Op nieuwjaarsdag ging ik opa Wullem en oma Marie Noewjaor wensen. Voordat ik me mocht begaje aan de heerlijke wafels was het de bedoeling dat er eerst het volgende rijmpje werd opgezegd:
Zalig noewjaor
Zeen de waofels klaor
Zeen ze good gelöktj
Den gaef mich mer ein stuk
Óngeraan in Hael: Het voormalige buurtschap Burgerhout (Het deel van Heel vanaf het Wilhelminaplein tot aan Nederhoven.)
Wuërt: woorden
Woafeliezer: wafelijzer
Flaaiehuërke: onderzetter van dik ijzerdraad waarop warme vlaai kon afkoelen
Oet zwamen: uitwasemen
Begaje: tegoed doen aan
Ik sluit dit eerste blogverhaal van 2026 af met een:
Zalig Noewjoar, en alles waat winselik is.