Wat is een kroedwès en wat heeft die te maken met Maria-Hemelvaart?
Let op: Er is ook een bericht van de penningmeester.
Heemkring Heel | Door Wim Coolen
10 augustus 2025
Van een trouwe lezer van de blogverhalen kreeg ik een “gebed” aangereikt dat Mia Abels uit Heel (van bakkerij Abels) geschreven heeft. Zij droeg het voor in de kerk tijdens de viering van Maria-Hemelvaart.
Naar de Hemel
Elk jaar viert de katholieke kerk op 15 Augustus Maria-Tenhemelopneming, kortweg Maria Hemelvaart. Hiermee wordt herdacht dat Maria na haar dood met lichaam en ziel naar de Hemel ging. Vroeger werd op die dag op veel plaatsen een flinke bos kruiden, de kroetwès, mee naar de kerk genomen. Het boeket werd na de zegening thuis opgehangen om de bewoners te beschermen tegen ziekten en onheil.
Hoe zit dat nou precies met die kroedwès?
Na haar dood werd Maria begraven. De apostel Thomas was niet op de begrafenis aanwezig geweest en hij kon maar niet geloven dat Maria dood was. Daarom werd voor die ongelovige Thomas het graf geopend. Dat bleek leeg. In het graf lagen alleen nog een aantal geurende kruiden. Die had Maria daar achtergelaten. Die kruiden zouden, mits gezegend, wonden genezen, beschermen tegen onheil en zorgen voor een goede oogst.
Waaruit bestaat zo’n kroedwès?
Een kroedwès bestaat uit zeven kruiden. De samenstelling kan verschillen naar plaatselijk gebruik. Naast twee soorten granen (tarwe en rogge), zitten er twee onheil werende kruiden in, zoals Alsem en Sint Janskruid. Daarnaast bevat de kroedwès twee geneeskrachtige kruiden zoals witbloeiend duizendblad, boerenwormkruid, kamille of valeriaan. Tot slot is er de walnoottak, die beschermde tegen insecten en blikseminslag. De kruidenbos wordt samengebonden met een blauw lint met een lengte van zeven Bijbelse el (ongeveer 3,15 meter), en in huis opgehangen. Vroeger was dat boven de huis- en staldeuren. Bij onheil gooiden onze voorouders dan een paar takjes in het haardvuur.
De kroedwès van Mia Abels
De kruidenkeuze, maar ook het aantal van zeven was niet heilig, zoals blijkt uit het Kroedwèsgebed van Mia Abels. Omdat niet iedereen de dorpstaal beheerst, heb ik een Nederlandse vertaling bijgevoegd. In verband met het rijm heb ik mij een paar dichterlijke aanpassingen gepermitteerd.
Kroedwèsgebed
Slevruike kiektj, ich kóm de kroedwès bringe
en uch ter iëre, get baeje en get zinge
det maaktj uch, hoeëp ich, weer ein bietje blie
wae zäömerdje good, van alles zitj terbie
Wae höbbe reinvaart tiëge gicht en wörm en boekpien
auch heks en duvel vinje det ein gooi medecien
de gaele bleumkes van het dónderkroed,
banne kwaole van de baos gans oet
Väör het dageliks broeëd get terf en auch get koeëre
get munjtj tiëge snoterbel en pien aan de oeëre
eine notetak terbie is auch neet slecht
dae hèltj ós mök en óngecieferdj weg
Aels juëgtj den duvel weg, wie wae det haupe
den hove wae oos zeel neet te verkaupe
get kamille väör de kwäölkes van al daags
de wilje reinvaart väör de pien in kop en maag
De droeve zeen väör de gooie kanjtj van ’t laeve
ich drink gaer ein glaeske wien. Kinjtj ge mich det vergaeve?
get geidebaard kumptj ein hoesvrouw altied good van pas
det zorgtj väör eine frisse lievenjdjkast
Ich höb eine reifel van sjolkestóf gevónje
dao höb ich alles met biejein gebönje
auch duudje ich ter nog vlot ein goudsbloom in
väör mein sjoeënheid, want ich höb ’t soms hoeëg in
Slevrouw, wae haupe det ge uch met ós blieftj meuje
en det gae zorgtj det alles good blieftj greuje
kómtj, zaegeltj noe dae sjoeëne kroedwèsboes
en haodj het ónwaer wied van haard en hoes
De Nederlandse vertaling
Kroedwèsgebed
Lieve vrouwke ik kom bij u met dit kruidboeket
en zing en roep u aan met mijn gebed
Het maakt u hopelijk heel blij
wij verzamelden goed en er zit van alles bij
Er is boerenwormkruid tegen buikpijn, jicht en wormen
het kan ook tegen heks en duivel een bescherming vormen
De gele bloemetjes van de wilde marjolein zijn voor de blaas
ze worden alle kwaaltjes daar de baas
Voor het dagelijks brood is er tarwe en koren
wat munt tegen snottebellen en pijn in de oren
Een notentak erbij is zeker niet verkeerd
ongedierte en muggen worden dan geweerd
Bijvoet jaagt de duivel weg, zoals we hopen
zo hoeven wij onze ziel niet te verkopen
Voor de alledaagse kwaaltjes wat kamille
en wilde reinvaart om pijn in hoofd en maag te stillen
De druiven zijn voor het goede leven
ik drink graag een glaasje, kunt u mij vergeven?
Wat geitenbaard komt een huisvrouw wel van pas
het zorgt voor een heerlijk frisse klerenkast
Ik heb een strookje stof van een oude schort gevonden
en daarmee alles bij elkaar gebonden
Maar eerst deed ik nog een goudsbloem bij het kruidenstel
voor de schoonheid, want een beetje ijdelheid, dat past mij wel
Lieve vrouwke, ik hoop dat u zich nog lang met ons bemoeit
en zorgt dat alles voorspoedig groeit
zegen deze kroedwès, wees met ons begaan
en houd het dreigend onheil, ver van ons vandaan
Jaarlijkse bijdrage
De penningmeester van Heemkring Heel heeft een mailbericht gestuurd i.v.m. betaling van de jaarlijkse bijdrage.
Heeft u het bericht niet in uw map met inkomende berichten? Controleer dan de map met ongewenste berichten/spamfolder.
Als u het bericht verplaatst naar de map met inkomende berichten, dan zal uw maildienst toekomstige mail van Heemkring Heel niet meer aanmerken als “ongewenst/spam”.