De Rijnlandse carnaval uit steden als Keulen en Aken vormde basis voor een nieuwe carnavalstraditie in Limburg. Die carnavalstraditie vult nu de vertelkast van Heemkring Heel.
Heemkring Heel | Door Wim Coolen
7 februari 2026
Oude en nieuwe gebruiken
De moderne georganiseerde carnavalsviering zoals we die nu kennen zien we in Limburg pas rond 1840 geleidelijk ontstaan. Het eerst gebeurde dat in Maastricht en Venlo en het was geïnspireerd op de carnavalsgebruiken in Keulen en Aken. Voor die tijd vierde men het begin van de vasten met gebruiken zoals het gansrijden, ringsteken en het rondgaan met de foekepot.
Soberheid versus uitbundigheid
Die verschuiving naar een nieuwe carnavalstraditie verliep niet altijd even makkelijk. De kerk die aandrong op matiging en een sobere levenshouding moest niets hebben van uitbundigheid – de kerk sprak van losbandigheid – en vele liters bier. Ze trok daarin samen op met de overheid. Die probeerde met een verbod op het dragen van mómmegezichte (maskers) onwenselijk en onzedelijk gedrag te voorkomen.
Nieuw elan
Tijdens de oorlogsjaren stond de carnavalsviering in Limburg op een laag pitje. Maar in de jaren erna ontstonden veel nieuwe verenigingen en bestaande verenigingen pakten, met nieuw elan, de draad weer op.
Rijnlandse carnaval
Ook in Heel vormt de Tweede Wereldoorlog een breekpunt. Vóór die tijd zijn er vooral oude gebruiken zoals concerten, ongeorganiseerde maskerades en straatcarnaval. Na de oorlog ontstaat, ook in de dorpen, een aanpak zoals in de grotere Limburgse steden Die sluit aan bij die van het Duitse (Rijnlandse) carnaval. Er komen Raden van Elf, prinsen en gekostumeerde bals. Prins Jo Drabbels is na de oorlog de eerste Haelder Prins. Met zijn regeerperiode start in Heel ook de sleuteloverdracht. Ook dat was een Rijnlands gebruik waarbij de burgemeester, tijdens de drie carnavalsdagen, symbolisch de macht overdraagt aan de prins.
Carnaval en de vertelkast
In de bieb staat de vertelkast van Heemkring Heel. Een aantal keren per jaar wordt die gevuld met een nieuw thema. Deze keer is het carnaval. In de kast liggen voorwerpen, boeken en beeldmateriaal die bij het thema horen.
De kast wordt ook de klas ingereden. Afgelopen vrijdag kregen de leerlingen een les carnavalsgeschiedenis. Tijdens die les was hoog bezoek aanwezig: prins Ivo, de 60e prins van carnavalsvereniging de Gangmaekers uit Heel. Hij vertelde op een enthousiaste wijze over de carnavalstraditie.
Wilt u ook de prachtig ingerichte vertelkast bekijken? Dat kan tijdens de reguliere openingstijden van de bieb.