Morsdood is een uitdrukking die we allemaal kennen, maar waar komt hij vandaan?

Heemkring heel | Wim Coolen

De laatste tijd duik ik wat meer in het Romeinse verleden. Soms kom je dan verrassende zaken tegen. Een van die toevalligheden wil ik deze keer met u delen.

Morsdood

We kennen in het Nederlands de uitdrukking „morsdood“. Die toevoeging „mors“ gebruik je om extra nadruk te geven aan de dood. Iemand is dan ineens, plotseling dood: “Hij viel van de trap en was morsdood“.  Daarnaast wordt de uitdrukking ook gebruikt om aan te geven dat iets definitief is afgelopen: “Die oude traditie is inmiddels morsdood”.

Goden

De vraag is waar dat “mors” vandaan komt. Daar kwam ik achter toen ik een stukje aan het lezen was over Romeinse goden. De Romeinen waren een bijzonder volkje. Ze hielden van alles wat veel was: veel land veroveren, veel wegen aanleggen en veel goden aanbidden. Die goden hadden allemaal een eigen functies. Zo was er een god van de liefde, een god van de wijn en ga zo maar door. Afhankelijk van wat je wenste (bijvoorbeeld veel oogst) offerde je geschenken aan die god.

Mors

Zo hadden ze ook de god Mors. Die ging over de dood of eigenlijk preciezer, over het stervensproces, het doodgaan. Het Latijnse woord Mors betekent ook “dood”. Hij werd gezien als de god die je onvermijdelijk lot bepaalde. Mors bracht je de dood, die soms onverwacht, zo maar plotseling op je weg kwam. Hij was daarom niet echt populair, zoals u zult begrijpen.

Aansporingen

Romeinse dichters en schrijvers gebruikten Mors vaak in hun literaire werken om mensen te herinneren aan het einde van het leven zoals:

“Mors certa, hora incerta.”
De dood is zeker, het uur [van sterven] is onzeker.

en

“Memento mori”
Gedenk te sterven.

Daarop aansluitend stond de aansporing “Carpe diem” (Pluk de dag), een stimulans om niet tot morgen uit te stellen wat vandaag gedaan kan worden.
De Romeinse dichter Horatius verwoordde die aansporing als volgt:

[…] wees wijs, klaar de wijn en zet je toekomstdroom af tegen de korte tijd die je gegeven is. Terwijl wij praten is de jaloerse tijd al gevlogen: pluk de dag en reken zo min mogelijk op morgen.

Later werd carpe diem ook wel opgevat als “geniet zo veel mogelijk van de dag van heden”.

Daarmee hebben we dan toch nog een mooie afsluiting van dit “morsdood” verhaal.