Over ooievaars, levensliederen en Klaasjes wraak.
Heemkring Heel | Door Wim Coolen
Ooievaars en baby’s
De Deense schrijven Hans Christian Andersen schreef in 1839 het sprookje “De ooievaars”. Daarin vertelt hij dat de vogels slapende baby’s uit een vijver halen en bij de mensen thuisbezorgen.
Een oud verhaal
De mythe dat de ooievaar baby’s brengt, is een eeuwenoud Europees verhaal. Al in de oudheid werd de ooievaar gezien als een symbool van geluk, trouw, vruchtbaarheid en een sterk gezinsleven. In de 19e en het begin van de 20e eeuw werd de vogel extra populair. Zelfs koningin Juliana kreeg in 1909 een ooievaar op haar geboortekaartje.
Een sluitend verhaal
Als er vroeger een baby kwam, dan kon je als ouder ongemakkelijke vragen krijgen van de kinderen. Ze waren daarom blij met het verhaal van de ooievaar. Ze hoefden dan niet beschaamd over allerlei “lichamelijke intimiteiten” van papa en mama te vertellen. Als de baby bezorgd werd pikte de ooievaar in moeders been, zo werd verteld. Daarom moest ze een tijdje in bed blijven. Op die manier was er een sluitend verhaal.
Moedersterfte
Een groot probleem bij die geboorte vroeger, was de hoge sterfte van moeders, tijdens of vlak na de geboorte. Dat had niet alleen te maken met gebrekkige zorg en slechte hygiëne, maar ook met het aantal keren dat een vrouw in verwachting raakte, zeker in de tijd dat er nog geen voorbehoedsmiddelen waren. De kans dat er iets mis ging was groter naarmate er meer geboorten waren.
Levensliederen en smartlappen
Die moedersterfte was in het begin van de 20e eeuw vaak onderwerp voor liedjes die we tegenwoordig smartlappen of levensliederen noemen.
Klaasjes wraak
Zo is er het lied met de titel: “Klaasjes wraak”. Het werd circa 1935 geschreven.
Een kind gooit daarin een steen naar een ooievaar en maakt hem vleugellam. De veldwachter grijpt het kereltje in de kraag en spreekt hem vermanend toe. Dan volgt de hartverscheurende passage waarin Klaasje, met tranen in de ogen, vertelt dat hij die steen heeft gegooid, omdat de ooievaar een baby bracht en toen zijn moeder heeft dood gepikt.
Beluister de volledige tekst van het lied.
Witte rozen
In een andere ‘klassieker” in dit genre is het lied “Witte rozen”. Het is bekend uit de tijd dat de radio nog populair was, de tv nog aan de opmars moest beginnen en ik nog in dat verhaal van de ooievaar geloofde.
In het lied kijkt Jantje uit naar de komst van een nieuw broertje of zusje. Hij zal zijn spaarpot openbreken om mooie bloemen te kopen voor het kindje én voor mama. Als de bevalling begint gaat hij bij een tante logeren. Als hij weer naar huis gaat merkt hij op dat de ramen verduisterd zijn.
Geen ooievaar deze keer, maar wel een familiedrama.
Luister naar een versie van Willy Derby uit 1935.
Voor de liefhebber (en iedereen die het aankan) is er ook een versie van de koningin van het levenslied: De Zangeres Zonder Naam.
Andere tijden
Tegenwoordig zijn dit soort liedjes minder goed verteerbaar. We moeten echter niet vergeten dat de tragische inhoud ervan voor onze (over)grootouders zeer herkenbare kost was.
De bezorgdienst van de ooievaar is inmiddels gestopt. We hebben een goede geboortezorg voor moeder en kind. En we zijn de preutsheid voorbij want zelfs de allerkleinsten zijn tegenwoordig al bekend met de “geheimen” van het “wonder der liefde“.
Voor wie nog wat tijd overheeft
Op internet staat een versie uit 1928 van “De ooievaars” van H.C. Andersen. Aan het einde van het verhaal staat een tekstgedeelte dat we tegenwoordig niet meer aan kinderen zouden presenteren.
Benieuwd naar het verhaal?
