In deze laatste zomerspecial over archeologische vondsten in Heel vertelt archeoloog Lieke van Diepen over een bijzondere kralensoort die gevonden is op het “Romeinse” grafveld in Heel.
Heemkring Heel | Wim Coolen
Kralen
In verschillende graven binnen grafveld Heel zijn grote groenige kralen gevonden. We noemen deze meloenkralen. Vandaag nemen we die nader onder de loep.
Kralen spreken altijd aan. Ze zijn aantrekkelijk en persoonlijk. Ze worden gedragen en gezien. De meeste kralen werden ooit bij een overledene in het graf gelegd, om later door archeologen te worden gevonden.
De meloenkraal
Een meloenkraal is een afgeronde kraal met een gat door het midden. Hij heeft ribben aan de buitenkant die van gat naar gat gaan. De kralen zijn gemaakt van witte of turquoise silica (glas). Ze zijn blauw tot groen van kleur. De vorm lijkt op een meloen, vandaar de benaming.
Blauwe lotus
Toch is de relatie met een meloen niet correct. De Romeinen leerden de kralen kennen via hun handelscontacten met Egypte. De vorm stelt eigenlijk een gestileerde bloemknop van de blauwe lotus voor. Aan de kralen werd een onheil afwerende functie toegeschreven, daarom waren ze erg populair. Ze werden veel door soldaten gebruikt in het paardentuig (met name versiering van de teugels), aan het schild, harnas of zwaard. Maar ook vrouwen en kinderen droegen een kralensnoer of een enkele kraal als sieraad of amulet. De grootte is bepalend of de kraal door een mens of een dier gedragen werd. De kralen van rond 1.5 cm zijn voor mensen en die rond 2.5 cm werden vastgemaakt aan de teugels van paarden en muilezels.
Onderzoek
Meloenenkralen worden in onze streken door het Romeinse leger geïntroduceerd. Voorheen werd gedacht dat ze vooral in de 1e eeuw geproduceerd werden. Nader onderzoek heeft aangetoond dat de productie zeker nog doorging tot in de vroege 2e eeuw. Nadat ze niet meer geproduceerd werden bleven ze nog een langere periode in gebruik. Ander onderzoek laat zien dat meloenkralen ten oosten en noorden van de limes, de Romeinse grens langs de Rijn, nog veel langer in gebruik bleven.
Kralensnoer
Binnen het grafveld in Heel zijn alleen al tijdens de opgravingen tussen 2009 en 2011, tien meloenkralen gevonden. Zeven werden er bij elkaar gevonden (een kralensnoer?) en een enkel exemplaar op andere plekken. Het exemplaar op de foto is één van die zeven kralen. De kraal is bleekgroen van kleur en meet 1,4 cm in diameter (zie foto hieronder).
