“De vlook van Osen” werd onlangs opgevoerd in Linne. Het stuk ging over bewoners van kasteel Osen en over de gevolgen van de aanleg van stuw voor de inwoners van Linne. Het was een historisch verhaal met veel “dichterlijke vrijheden”.
Heemkring Heel | Door Wim Coolen
28 september 2025
Het toneelstuk
Afgelopen weken werd het toneelstuk “De vlook van Osen” opgevoerd. Dat was vanwege de herdenking dat 100 jaar geleden de stuw in Linne geopend werd door Koningin Wilhelmina.
De titel verwijst naar een vloek die Gravin Emilie de Meer d’Osen, bewoonster van het verdwenen kasteel Osen, uitgesproken zou hebben. In het toneelstuk is ze ziek en zal spoedig sterven. Ze vraagt haar man Theodoor om haar te begraven op het kerkhof van Heel. Die weigert dat en zegt dat ze te rusten zal worden gelegd in zijn familiegraf in Elsloo. Daar is ze zo kwaad over dat ze een vloek uitspreekt.
De vlook
Een aantal jaren na haar dood wordt de stuw gebouwd. Daarbij verongelukken geregeld werklui. Ook raken zalmvissers en de fruittelers werkeloos. Die laatsten hadden hun boomgaarden in de uiterwaarden van de Maas. Kortom veel “maleur”. In het toneelstuk wijten de inwoners van Linne dat allemaal aan “de vlook”. Aan het einde van het stuk wordt echter tevreden geconstateerd dat het uiteindelijk goedgekomen is met Linne. Na 100 jaar is “de vlook” uitgewerkt.
Emilie en Theodoor
Voor het stuk heeft de scenarioschrijver het levensverhaal van Emilie en haar man Theodoor aangepast aan zijn verhaallijn en legt hij de gravin een vloek in de mond die ze in werkelijkheid niet uitgesproken heeft. Tijd dus voor een kort geschiedenislesje
Kasteel Osen
Frederic de Meer, de vader van Emilie, had in 1809 kasteel Osen geërfd van zijn neef. Hij was getrouwd met gravin Gislaine De Affaytadi de Ghistelles. Haar naam wordt door Jacques Schreurs gebruikt voor de freule die zich dood danste in zijn boek het “Dagboek van een herdershond”. Zij liggen beiden begraven op het kerkhof van Heel.
Frederic en Gislaine kregen één kind, dochter Emilie (1824-1905). Op haar twintigste trouwt ze met Theodoor de Geloes d’Elsloo en het paar trekt in bij de ouders van Emilie. Ook na het overlijden van haar ouders blijven ze op kasteel Osen wonen.
De vlook van Theodoor
Theodoor blijkt uiteindelijk toch niet de gedroomde echtgenoot. Hij raakt verslaafd aan het kaartspel en zet steeds grotere bedragen in. Het huwelijk wordt daardoor een nachtmerrie voor haar. Om zijn enorme schulden te betalen moet Theodoor in 1887 kasteel Osen met de 300 ha grond verkopen. “De vlook van Osen” was dus eigenlijk “de vlook van Theodoor” die door zijn gokverslaving kasteel Osen verkwanselde.
Berooid
Na deze financiële ramp vertrekt Theodoor uit Nederland en laat de 63-jarige Emilie berooid achter. Ze slijt haar grijze jaren in een kleine woning aan de Kerkstraat in Heel, dichtbij het kerkhof waar haar ouders begraven liggen. Daar overlijdt ze in 1905, op 81-jarige leeftijd. Of ze ooit de wens heeft uitgesproken om in Heel begraven te worden weten we niet. Haar uiteindelijke rustplaats wordt Elsloo. Daar hebben de kinderen haar bijgelegd in het familiegraf van Theodoor.
Sloop en onteigening
Kasteel Osen werd in 1887 verkocht aan Arnold Jurgens, een boterfabrikant uit Oss. In 1894 werd het gesloopt. Niet lang daarna onteigende Rijkswaterstaat het gebied in verband met de Maaskanalisatie en de aanleg van de sluis en de stuw in Linne. Daarmee werd begonnen in 1915 en in 1925 werd het complex officieel geopend.
