Het duracellkonijntje kennen we allemaal. Maar wat heeft dat diertje te maken met een voorspelde rampspoed in Limburg?
Balansen
Aan het einde van het jaar wordt overal de balans opgemaakt. Jarenlang was het de gewoonte dat gemeenten dan bekendmaakten hoeveel inwoners de plaats telde. In het verleden was er zelfs een heuse “competitie” tussen Weert en Roermond. In de Maas & Roerbode werd dat jaarlijks breed uitgemeten. Weert heeft, met het huidige aantal van 50.000 inwoners, de wedstrijd ruimschoots verloren. Roermond heeft dit jaar de 60.000 gepasseerd en dat levert raadsleden, wethouders, en de nieuwe burgemeester van Roermond een mooie loonsverhoging op. Ja zo gaat dat: meer zielen pakt soms gunstig uit.
Alarmerend
Op 9 januari 1937 stond in de Nieuwe Venlosche Courant een alarmerend artikel met als kop: Limburg gaat achteruit, ernstige cijfers vragen onze aandacht. We citeren: “Na al de feestdrukte is het toch noodzakelijk weer eens nuchter te worden. Zelfs zeer nuchter. Want ons volk en ook ons Limburg wordt bedreigd door een ramp, die ten ondergang dreigt te voeren.”
Grote zorgen
Het ging niet om de opkomst van het nationaalsocialisme, en de ontwikkelingen in Nazi-Duitsland, daar hoefde men zich volgens de krant geen zorgen om te maken: “Men is hier niet van dat on-nationale en heidense gedoe gediend”. Ook de grote werkeloosheid was weliswaar een ramp, maar de grootste bedreiging bleek de snel toenemende praktijk van geboortebeperking.
Groei
Grote gezinnen – gezonde gezinnen worden ze in het artikel genoemd – gaven kracht aan “Staat en Volk”. We citeren: “De gezonde gezinnen (…) maken de zorg voor de ouden van dagen lichter: bij kleine gezinnen worden deze een overbelasting voor de gemeenschap (…)”. Met de huidige grote personeelstekorten in de ouderenzorg klinkt vooral dat laatste deel van het citaat ons bekend in de oren.
Gelukkig bleek de rampspoed nog niet compleet. Limburg sloeg nog een goed figuur in Nederland. Na Noord-Brabant was hier het geboortecijfer het hoogst maar, zo waarschuwde de schrijver, de lijn was dalende en dat was zorgwekkend.
| Nederland | Limburg | Heel/Maasgouw | |
|---|---|---|---|
|
Dertiger jaren
|
20 |
24 |
14 |
|
Nu |
10 |
8 |
9 |
Aantal geboorten per 1000 inwoners
De geboortecijfers waren in het verleden in Heel zo laag vanwege de kloosterlingen en de inwoners van de gestichten.
Macht
Aan het einde van het artikel volgt de ware reden van zorg: macht!, katholieke macht om preciezer te zijn. De protestanten domineerden al eeuwenlang de vaderlandse politiek. Dalende geboortecijfer bij de katholieken speelde die protestantse “Roomschenhaters” in de kaart. Meer katholieke kinderen betekende meer politieke macht. Met hoge geboortecijfers zouden de katholieken – eindelijk! – zegevieren: de triomf van het ware geloof.
Het duracellkonijntje
Natuurlijk hebben de pastoors, na deze onheilspellende boodschap, hun rondje gemaakt. Het katholieke volksdeel mocht niet verslappen: het was erop of eronder. Het katholieke duracellkonijntje moest aan het werk. Die lustvolle opoffering bezorgde Limburg nog een laatste rooms-rijke oprisping. Het was van korte duur.
Na de ontkerkelijking en de pil uit het (katholieke!) Brabantse Oss konden de katholieke machthebbers in de jaren zeventig de balans opmaken en slechts constateren dat er weinig restte van hun oude macht.
