Wat zijn de hondsdagen en wie is pisgriet?

Heemkring Heel | Door Wim Coolen
3 augustus 2025

Informatie en kennis

Met onze smartphone hebben we een wereld aan kennis onder handbereik. Onze voorouders moesten het doen met praktische kennis die ze leerden van hun ouders. Wij kijken op buienradar en zien het weer 14 dagen vooruit.

Weerwijsheden

Vroeger leerden boerenkinderen het weer “lezen” aan de hand van de wolken, de lage vlucht van de zwaluwen of het gedrag van de huisdieren. Veel van die kennis en wijsheid werd destijds vastgelegd in weerspreuken: “Ochtendrood, brengt water in de sloot”.
Zelfs de namen van de maanden kregen een praktische aanduiding. Februari was de sprokkelmaand, dan moest hout gesprokkeld worden in de bossen. April was de grasmaand omdat het gras dan begon groeien. Het hooi werd binnengehaald in juli, de hooimaand.

IJsheiligen

Ook de heiligen werden gebruikt om wijsheid te verpakken. De naamdagen van Mamertus (11 mei), Pancratius (12 mei), Servatius (13 mei) en  Bonifatius (14 mei) vormen de overgang van de nachtvorstperiode, naar meer zomers weer. Na deze “ijsheiligen” kon er geplant worden zonder kans vorstschade.

De Hondsdagen

De periode waarin we nu zitten – van 20 juli tot 20 augustus – noemden onze voorouders de “hondsdagen”. Met die benaming werd kennis over het bewaren van voedsel overgedragen. Het was in die periode warm en vochtig. Etenswaren konden dan gemakkelijk bederven. De geneugte van een  koelkast en diepvriezer was er niet. De huisvrouw moest daarom vooral voorzichtig zijn met (rauwe) melkproducten, (rauwe) vleesproducten en soep.

De naam “hondsdagen”

Onze voorouders zagen dat de heldere ster Sirius van half juli tot half augustus niet zichtbaar was. Omdat die ster deel uitmaakte van het sterrenbeeld “Grote Hond” kreeg die periode de naam “hondsdagen”.

Sint-Margriet

De eerste dag van de hondsdagen is 20 juli. Die valt op de naamdag van Sint-Margriet (Margaretha van Antiochië). Die dag was voor de boeren heel belangrijk. Hij gaf aanwijzingen voor regen en zonneschijn in de daarop volgende groei- en oogstperiode. Dat belang blijkt ook uit de vele “Margriet-spreuken”; boerenwijsheid gebaseerd op generatielange ervaring.

Spreuken

Een paar van de vele weerspreuken die gekoppeld zijn aan Sint-Margriet.

• Met Sint Margriet droog, 6 weken zon in ’t oog.
• Margaretha’s regen brengt geen zegen.
• Geeft Margriet geen zonneschijn dan zal het een natte zomer zijn.
• Regen op St. Margriet, dan hebben we zes weken boerenverdriet.

Vanwege de grote kans op een natte zomer na een regenachtige 20 juli werd Sint-Margriet door de boeren ook wel oneerbiedig “pisgriet” genoemd. Vandaar deze laatste spreukt:

• Als Margriet pist in het riet,
  zes hele weken boerenverdriet.