“Ein pekske” gaat over verhullend taalgebruik, zwangerschap en een bijzondere motortocht.

Heemkring Heel | Wim Coolen
27 juli 2025

Verhullend taalgebruik

Vroeger praatte je niet openlijk over seksualiteit. Het was iets waarover gezwegen werd. Het onderwerp werd al helemaal bij kinderen weggehouden. Als er al door volwassenen over gesproken werd, dan was dat in bedekte, verhullende termen.

Ein pekske

Als je “het” destijds, in de Rijke Roomse jaren met elkaar wilde doen, dan was “voor het zingen de kerk uit” de enige optie om te voorkomen “des se mèt ein pekske thoes kwaams”. Raakte een meisje toch ongehuwd zwanger dan had men het over “een gevallen vrouw”. Dat was een schande voor de familie. Zo’n zondig meisje werd niet zelden naar een instelling, zoals St. Anna, in Heel gestuurd. Uit zicht van de eigen gemeenschap kon het meisje bevallen. Soms werd ze door haar eigen ouders gedwongen om het kind na de bevalling af te staan voor adoptie.

Als het misging

Als “het” misging, dan kon je daarom maar beter proberen om de reputatieschade te beperken door zo snel mogelijk te trouwen. Eventueel kon je nog proberen het “probleem” uit de wereld te helpen voordat iemand er lucht van kreeg. 

Tot eind jaren zestig was er geen legale weg voor vrouwen om hun ongewenste zwangerschap vroegtijdig af te breken. Zij waren aangewezen op clandestiene methoden, vaak uitgevoerd door niet-medici of artsen die dit illegaal deden, met alle risico’s van dien.
Er waren ook doe-het-zelf methoden met de breinaald of zeepsop, of vrouwen lieten zich van de trap vallen. Het waren wanhoopspogingen met vaak afschuwelijke gevolgen.

Piet Delhoofen vertelt in zijn boek Boerenzoon & Babyboomer over zijn jeugdjaren in Heel. Daarin beschrijft hij zo’n wanhoopspoging. Het verhaaltje laat ook zien dat men het destijds lastig vond om met kinderen te praten over zaken die met seksualiteit te maken hadden. Moest er dan toch iets over gezegd worden, dan waren er ontwijkende antwoorden en verhullend taalgebruik.

Gekken

“Ik was een keer met hem [vader Delhoofen] in het veld om korenschoven op de kar te laden om er daarna een ‘berm’ of korenmijt van te maken. In de verte zag ik een man op een motor aankomen die met een flink vaartje over de landweggetjes bolderde. Achterop zat een vrouw met wapperende haren, haar armen om de buik van de man geslagen. Ze waren niet op doorreis want op het eind van het landweggetje keerden ze weer en hobbelden nog eens en toen weer een keer op en neer. Het waren geen mensen uit het dorp en ik vroeg mijn vader wat ze aan het doen waren. En in plaats van dat hij de gelegenheid te baat nam om me uit te leggen dat sommige mensen zo een ongewenste zwangerschap proberen af te breken, liet hij mij geloven dat het ‘gewoon een stel gekken’ waren.”

Piet Delhoofen, Boerenzoon & Babyboomer, Een dorpsjeugd in Heel 1945-1969.

Tot slot

Tot slot nog een korte video over voorbehoedmiddelen in de vijftiger jaren.